13:06 ICT Thứ hai, 14/10/2019





  




Tin tức

Trang chủ » Tin Tức » Tin tức nhà trường » Hoạt động chuyên môn

Biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử

Thứ tư - 07/08/2013 19:54
Biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử

Biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử

Phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích cực của học sinh” và “Khắc hoạ sâu sắc biểu tượng nhân vật Lịch sử trong giờ lên lớp trong Lịch sử 8 - phần sử thế giới”.
I. Một số giải pháp thực tế trong việc sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích cực cho học sinh lớp 8 và lớp 9:
1. Nêu câu hỏi đặt vấn đề:
1.1 Đối với giáo viên:
Các câu hỏi đặt vấn đề được đưa ra vào đầu giờ học nhằm gây sự chú ý, huy động nhận thức học sinh vào câu hỏi chú ý vào bài giảng để tìm ra câu trả lời. Đương nhiên khi đặt câu hỏi không yêu cầu hs trả lời ngay mà chỉ sau khi gv đã cung cấp đầy đủ sự kiện thì hs mới trả lời được.
Ví dụ:
Khi dạy bài 5: Công xã Pari 1871 (sgk Lịch sử 8 – trang 35). Gv có thể đặt câu hỏi: Vì sao nói “Công xã Pari là một hình ảnh thu nhỏ của nhà nước kiểu mới” để hiểu rỏ vấn đề đó các em phải tự mình tìm hiểu vấn đề này, cách tốt nhất tìm hiểu nguyên nhân, diễn biến từ đó rút ra ý nghĩa của Công xã Pari.
1.2 Đối với hs:
Câu hỏi này thường là câu hỏi có tính chất bài tập uốn trả lời được phải huy động kiến thức toàn bài. Vì vậy hs phải chuẩn bị bài trước ở nhà, chú ý, tập trung theo dõi bài giảng, chọn lọc sự kiện
2. Xây dựng hệ thống câu hỏi trên lớp:
Trong quá trình giảng dạy trên lớp, giáo viên cần phải biết đặt ra và giúp hs giải quyết các câu hỏi. Một hệ thống câu hỏi tốt nêu ra trong quá trình giảng dạy phù hợp với khả năng của các em, kích thích tư duy phát triển.
Loại câu hỏi về sự phát sinh các sự kiện, hiện tượng lịch sử mà chúng ta thường hỏi về nguyên nhân, bối cảnh hoàn cảnh lịch sử của sự kiện, hiện tượng lịch sử và thường áp dụng cho đối tược hs yếu, kém.
Ví dụ:
Nguyên nhân dẫn đến khởi nghĩa Bắc Sơn, Nam kì, Binh Biến Đô Lương, (Bài 21 sgk Lịch sử 9 – trang 82 -83).
Loại câu hỏi này thường xuất hiện vào phần bài giảng. Bởi vì một sự kiện, hiện tượng lịch sử nào xuất hiện trong hoàn cảnh nhất định, đều đó có nguyên nhân phát sinh của nó. Đây cũng là một đặc điểm cần hình thành cho hs.
Loại câu hỏi về quá trinh, diễn biến, phát triển của sự kiện hiện tượng Lịch sử như diễn biến của các cuộc khởi nghĩa,….
Ví dụ:
Hãy trình diễn biến Chiến dịch Biên giới thu – đông 1950 (Bài 26 – sgk trang 110- Sử 9)
Câu hỏi nêu lên đặc trưng bản chất của các hiện tượng lịch sử, bao gồm sự đánh giá và thái độ của học sinh đối với các hiện tượng lịch sử. Loại câu hỏi này thường dùng cho hs khá giỏi khi thảo luận để bổ trợ kiến thức cho các đối tượng yếu kém.
       Ví dụ:
Tại sao nói, ngay khi ra đời nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa ở vào tình thế “Ngàn cân treo sợi tóc” ? (BÀI 24 SGK - Sử 9 trang 96).
Đối với dạng câu hỏi khó đối với hs, đòi hỏi các em biết phân tích, đánh giá, biết bày tỏ thái độ của mình đối với sự kiện, hiện tượng lịch sử. Học sinh rất ngại trả lời những câu hỏi này, tuy nhiên giáo viên cần kiên trì đưa thêm những câu hỏi gợi mở giúp các em trả lời câu hỏi của mình.
Ví dụ:
Khi dạy bài 23: Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945.
Câu hỏi nhận thức: Tại sao khi phát xít Nhật đầu hàng đồng minh, Đảng ta quyết định Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước?
Câu hỏi gợi mở: Chủ trương khỡi nghĩa vũ trang đề ra trong hội nghị trung ương lần thứ VIII (5-1941) là gì? Các yếu tố nào thể hiện về thời cơ cách mạng đã xuất hiện đầy đủ ở nước ta lúc bấy giờ chưa?
Tóm lại: Các loại câu hỏi nêu trên tạo thành một hệ thống câu hỏi hoàn chỉnh, giúp cho hs trong quá trình học tập lịch sử phát hiện ra nguyên nhân, diễn biến, kết quả và ý nghĩa của một sự kiện hay một quá trình lịch sử. Những câu hỏi giáo viên sử dụng, vận dụng nhuần nhuyễn trong các tiết dạy không chỉ cho các em biết được các sự kiện mà đi sâu hiểu biết các sự kiện, nó không chỉ đòi hỏi hs nhớ các sự kiện lịch sử cơ bản mà phải suy nghĩ nhận thức sâu sắc bản chất của sự kiện lịch sử.

II. Khắc hoạ sâu sắc biểu tượng nhân vật Lịch sử trong giờ lên lớp trong Lịch sử 8 - phần sử thế giới:

Khi dạy các bài lịch sử thế giới giáo viên xác định cho được những đặc điểm, hình dáng…  của nhân vật lịch sử cần khắc hoạ sâu sắc cho học sinh nắm, nhằm gây hứng thú học tập của các em. Theo tôi được phân ra nhiều biện pháp khắc hoạ sau:
1. Trước hết giáo viên cần phải khắc sâu hình dáng nhân vật lịch sử:
Mỗi nhân vật lịch sử đều có một hình dáng của mình. Nếu thầy giáo chỉ giới thiệu sơ lược qua loa cho HS nắm được hình dáng nhân vật qua hình ảnh giơ lên trong SGK thì các em không có cảm nhận về nhân vật đó và không có tác dụng giáo dục nào cả, mà kinh nghiệm cho thấy là, khi dạy đến nhân vật lịch sử, giáo viên phải giới thiệu vài đặc điểm hình dáng nhân vật lịch sử, khắc sâu hình dáng riêng, đặc điểm riêng để các em dể làm quen, dể hiểu biết và nhớ lâu về nhân vật đó.
Qua áp dụng biện pháp này, bản thân có 3 sáng kiến xử lý như sau:
a). Có nhân vật lịch sử chúng ta cần phải mô tả một số nét chân dung nhằm mục đích giúp học sinh biết kỷ và hiểu sâu sắc về nhân vật đó:
Ví dụ: Khi dạy Bài 4: Phong trào cách mạng và sự ra đời của chủ nghĩa Mác (SGK). Ở mục II: Sự ra đời chủ nghĩa Mác - mục I: Mác và Ăng ghen SGK đã giới thiệu vài nét về Các Mác (năm sinh 1818, nơi ở Đức ); đặc điểm là thông minh, năm 23 tuổi đỏ tiến sĩ triết học, song SGK không tả hình dáng Mác, nếu giáo viên chỉ đưa ảnh trong SGK cho học sinh xem thì không có ý nghĩa gì, mà giáo viên cần phải vừa cho các em xem ảnh (nếu phong to càng tốt) vừa giới thiệu cho học sinh thấy rõ C.Mác: có “Đôi mắt đen lay láy”, “Cái nhìn sắc xảo dưới đôi lông mày đen sẫm, “Vơí cái miệng đường nét gẫy gọn hơi nghiêm”.
b). Có những nhân vật lịch sử cần mô tả về phong thái và đặc điểm chung:
Về vị trí và nội dung của hệ thống kiến thức trong bài học lịch sử, hoặc có khi vì khuôn khổ tài liệu, Giáo viên không thể đặt tả tỉ mỉ chi tiết tùng nhân vật lịch sử, nhưng cũng không vì vậy mà bỏ đi hoặc lướt qua. Do đó giáo viên có thể lược tả chung chung nhưng vẫn nêu được đặc điểm đáng ghi nhớ và vẫn phải đạt được yêu cầu là qua đặc tả phong thái và một vài nét chung đó có thể làm cho học sinh thấy được phẩm chất của nhân vật lịch sử đó .
Ví dụ : Khi dạy Bài 2:  Cách mạng tư sản Pháp  (1789 -1794)  mục 3 Nội dung đấu tranh trên mặt trận tư tưởng (trang 11 SGK) hình 8 có chân dung của GRút Xô, đối với nhân vật lịch sử này Giáo viên đặc tả cho học sinh thấy được phong thái suy tư sâu rộng qua vẽ mặt của Rút Xô một con người luôn đấu tranh cho quyền tự do của con người và ngay sâu đó giáo viên kết hợp dẫn câu nói của Rút Xô “Tự do là quyền tự nhiên của con người” để tăng thêm tính cách của con người đó.
c). Ngoài ra chúng ta chỉ cần chọn một trong hai nét hình dáng của con người: để minh hoạ nhằm khắc sâu hình ảnh của nhân vật lịch sử vào trong trí nhớ của các em .
Trong nội dung bài học lịch sử ngoài những nhân vật chính diện, còn có một số nhân vật phản diện như: Chi E (trong bài Công xã Pa ri 1871) Hít Le ( bài Chiến tranh thế giới lần thứ 2). Đối với những nhân vật này giáo viên không cần dung hình ảnh hay chân dung để minh hoạ, mà người thầy giáo khắc hoạ bằng lời nói với những lời lẽ hết sức lôi cuốn .
Ví dụ: Đối với nhân vật Chi E giáo viên có thể mô tả là một con người tính tình hay quau quáu, nét mặt  lúc nào cũng thể hiện tính hiếu chiến, ác độc và tàn sát trong cuộc nội chiến với các chiến sĩ của công xã Pa Ri (1871). Hay giáo viên có thể mô tả vài nét về Hit le có gương mặt hiểm hóc, hiếu chiến thể hiện là một tên trùm phát xít, kẻ  gây chiến tranh thế giới lần thứ 2 gây ra bao cảnh đau thương cho nhân loại thế giới, từ đó giáo dục các em biết căm thù chiến tranh, căm ghét những kẻ gây ra chiến tranh. 
2). Ngoài việc chọn hình dáng đặc điểm riêng của từng nhân vật lịch sử để gây hứng thú học tập cho học sinh, thì giáo viên còn phải biết chọn lọc những hoạt động tiêu biểu hay sự nghiệp của nhân vật đó để khắc sâu kiến thức cho các em:
- Một nhân vật lịch sử bao giờ cũng có một sự nghiệp nhất định, có khi bao gồm nhiều mặt. Trong một thời gian ngắn ngủi (45phút) trên lớp, người thầy giáo dạy sử không thể nào kể lại toàn bộ sự nghiệp của nhân vật, mà chỉ có thể  chọn lọc một trong hai hoạt động tiêu biểu nhất trong cuộc sống hoặc những hoạt động điển hình nhất, cần phải chọn lọc tinh giảng cao độ nhưng phải đầy đủ chính xác, làm sao khi giảng mà không nông cạn, không mơ hồ, đây là việc làm rất khó qua thực tế thực hiện ở lớp học tôi xin đúc kết một vài kinh nghiệm về mặt lí luận và kết hợp với thực tiễn. 
Ví dụ: khi dạy bài: Những cuộc Cách mạng tư sản đầu tiên  
(Mục II: Cách mạng Anh giữa thế kỷ XVII, SGK Lớp 8), chúng ta muốn khắc sâu nhân vật lịch sử Ô li Vơ Crôm Oen cho học sinh nắm vài đặc điểm của nhân vật này, trong sách giáo khoa không hề có giới thiệu gì về Crôm Oen mà chỉ nêu rằng “Quân của quốc hội do CrômOen chỉ huy, đánh bại quân nhà vua” nếu trình bày như vậy thì học sinh không biết Crôm Oen là ai và sao lại được quyền chỉ huy quân đội của quốc hội, dẫn đến kiến thức nông cạn, không gây hấp dẫn cho các em  bằng cách giáo viên giới thiệu mâu thuẩn cụ thể giữa chính quyền chuyên chế nhà Vua nước Anh với giai cấp tư sản và quý tộc mới, với mâu thuẫn đó không thể không xảy ra cuộc chiến tranh giữa phe nhà vua với phe tư sản và quý tộc mới.
- Một số tình huống xuất hiện những nhân vật lịch sử trong các bài học thuộc chương III trong SGK “ Châu Á ở thế kỷ XVIII -  Đầu thế kỷ XX” ví dụ học về Cách mạng Trung Quốc có lãnh tụ Tôn Trung Sơn, Cách  mạng  Ấn độ có lãnh tụ TiLắc, hoăc bài “ Châu Á (1918 – 1945” có lãnh tụ  M. Gan Đi (1869 – 1948), cách mạng ở Mã Lai có lãnh tụ  Áp Đun Ra Man, cách mạng In Đô Nê Xi a có nhà cách mạng Xu Các Nô
3). Cuối cùng giáo viên phải khắc sâu vài chi tiết phụ của nhân vật lịch sử:
Sau khi đã khắc sâu đặc điểm, hình dáng hay các hoạt động điển hình của nhân vật, giáo viên còn có thể khắc hoạ sâu sắc nhân vật lịch sử vài nét về thân thế, sự nghiệp, trình độ học vấn…để giúp học sinh hiểu sâu hơn, rộng hơn về nhân vật lịch sử đó, đồng thời giúp học sinh nhớ lâu về nhân vật đó.
Ví dụ : Trong bài “Phong trào công nhân và sự ra đời của chủ nghĩa Mác” Giáo viên phải chuẩn bị tốt về những hoạt động tiêu biểu nhất của Mác và Ănghen, ví dụ khi giới thiệu về Mác và Ănghen, SGK chỉ giới thiệu đơn giản về tiểu sử  hai Ông, như ít giới thiệu về hoạt động của Mác và Ăng ghen, trên cơ sở đó giáo viên có thể giới thiệu đôi nét về hai Ông  như Mác không những học giỏi đỗ tiến sĩ mà vừa là một nhà nghiên cứu khoa học, tham gia cách mạng, vừa là lãnh đạo phong trào công nhân quốc tế. Từ sự giới thiệu đó giáo viên có thể cho học sinh thấy được những điểm giống nhau trong tư tưởng của Mác và Ăng ghen và cũng bắt đầu từ quan điểm chung đó, hai Ông đã gặp nhau và trở thành đôi bạn tri kỉ, lâu bền và cảm động mà SGK đã nêu ra  ý này.
Để đạt được mục đích trên, người giáo viên phải mất nhiều công sức như sưu tầm tài liệu, tranh ảnh của từng nhân vật lịch sử mà trong tiết dạy yêu cầu, biết chọn lọc, kết hợp đưa những kiến thức ngoài sách giáo khoa vào bài giảng đúng phương pháng dạy học theo kiểu sơ đồ Đai Ri. Tất cả việc làm trên mặc dầu tốn nhiều thời gian và sức lực nhưng khi đạt được mục đích yêu cầu đề ra trong một tiết học trên lớp 45 phút ngắn ngủi thì người thầy giáo cảm thấy nhẹ nhỏm, quên đi mệt mõi lo âu, làm cho học sinh hứng thú, phấn khởi học tập sau một giờ lên lớp công phu của thầy và trò.

Tác giả bài viết: BN

Nguồn tin: Trường THCS

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

 

Trường THCS Nguyễn Viết Xuân, Hòa Vang, Đà Nẵng.                             Mail: thcsnguyenvietxuan.hoaninh@gmail.com 
Địa chỉ: Thôn Sơn Phước, xã Hòa Ninh, huyện Hòa Vang, TP. Đà Nẵng                                 Điện thoại:0236.3 730 354
 

 
 
Xem bản: Desktop | Mobile